🦠 Nipah Virus: क्षेत्रीय प्रकोपबीच नेपाल उच्च सतर्कतामा, अहिलेसम्म संक्रमण पुष्टि नभए पनि निगरानी कडा

क्षेत्रीय रूपमा निपाह भाइरसको प्रकोप देखिएपछि नेपालले उच्च सतर्कता अपनाएको छ। हालसम्म देशभित्र निपाह भाइरसको कुनै पनि पुष्टि भएको केस सार्वजनिक नभए पनि स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै निगरानी प्रणाली कडा बनाएको जनाएको छ। छिमेकी भारतको पश्चिम बंगाल राज्यमा केही संक्रमित भेटिएपछि नेपालले सीमाना र विमानस्थलमा स्वास्थ्य जाँच प्रक्रिया थप कडाइ गरेको हो।

निपाह भाइरस एक प्रकारको जुनोटिक (जनावरबाट मानिसमा सर्ने) भाइरस हो। यो मुख्य रूपमा फलफूल खाने चमेरो (Pteropus प्रजाति) मा पाइन्छ। संक्रमित चमेरोको लार, पिसाब वा मलबाट दूषित फलफूल वा काँचो खाद्य पदार्थ सेवन गर्दा मानिसमा संक्रमण हुन सक्छ। त्यसैगरी संक्रमित व्यक्तिसँग नजिकको सम्पर्कबाट पनि भाइरस सर्न सक्ने सम्भावना हुन्छ। विश्व स्वास्थ्य निकायका अनुसार निपाह भाइरसको मृत्युदर ४० देखि ७५ प्रतिशतसम्म हुन सक्छ, जसले यसलाई अत्यन्त खतरनाक बनाउँछ।

संक्रमणको प्रारम्भिक लक्षणहरू सामान्य ज्वरो, टाउको दुखाइ, मांशपेशी दुखाइ, घाँटी दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने जस्ता देखिन्छन्। गम्भीर अवस्थामा बिरामीलाई मस्तिष्क सुन्निने (एन्सेफलाइटिस), श्वासप्रश्वासमा समस्या, बेहोस हुने तथा कोमामा पुग्ने अवस्था आउन सक्छ। यस्ता लक्षण देखिएमा तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्न स्वास्थ्य विज्ञहरूले आग्रह गरेका छन्।

नेपाल सरकारले विशेषगरी भारतसँगको खुला सीमालाई ध्यानमा राख्दै प्रमुख नाका र विमानस्थलहरूमा स्वास्थ्य सहायता कक्ष स्थापना गरेको छ। ज्वरो वा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या देखिएका यात्रुलाई थप परीक्षणका लागि सिफारिस गरिने व्यवस्था गरिएको छ। सीमावर्ती जिल्लाका अस्पतालहरूलाई पनि सम्भावित बिरामी व्यवस्थापनका लागि तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयले देशभरका अस्पताल तथा प्रयोगशालाहरूलाई सचेत गराउँदै अचानक गम्भीर ज्वरो वा स्नायुसम्बन्धी समस्या देखिने बिरामीको विवरण तुरुन्त रिपोर्ट गर्न निर्देशन दिएको छ। आवश्यक परेमा नमूना संकलन गरी केन्द्रीय प्रयोगशालामा परीक्षण गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ। हाल नेपालमा निपाह भाइरसविरुद्ध कुनै विशेष खोप वा निश्चित उपचार उपलब्ध छैन, त्यसैले रोकथाम नै सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय मानिन्छ।

विज्ञहरूले सर्वसाधारणलाई केही सावधानी अपनाउन सुझाव दिएका छन्। फलफूल राम्रोसँग धोएर मात्र खानु, काँचो रस वा खुला ठाउँमा राखिएको खाना सेवन नगर्नु, बिरामी जनावर वा चमेरोसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क नगर्नु, नियमित हात धुने बानी बसाल्नु जस्ता उपायहरू प्रभावकारी मानिन्छन्। साथै, ज्वरो वा श्वासप्रश्वास समस्या देखिएमा भीडभाडमा नजाने र तुरुन्त स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिन आग्रह गरिएको छ।

नेपालमा चमेरोको बासस्थान व्यापक रूपमा रहेको र ग्रामीण क्षेत्रमा सुँगुर पालनसमेत हुने भएकाले सम्भावित जोखिमलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्न सकिँदैन। त्यसैले सरकारले स्थानीय तहसँग समन्वय गरी जनचेतना अभियान पनि सञ्चालन गर्ने तयारी गरेको छ। विद्यालय, सामुदायिक स्वास्थ्य चौकी र स्थानीय निकायमार्फत सचेतनामूलक सन्देश प्रवाह गरिने जनाइएको छ।

हालको अवस्थामा नेपालमा संक्रमण पुष्टि नभए पनि क्षेत्रीय प्रकोपले सतर्क रहन आवश्यक देखाएको छ। स्वास्थ्य क्षेत्रका अधिकारीहरूले सर्वसाधारणलाई नआत्तिन तर सचेत रहन आग्रह गरेका छन्। सीमाना निगरानी, द्रुत परीक्षण व्यवस्था, र जनचेतना अभिवृद्धि जस्ता कदमले सम्भावित जोखिमलाई नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्ने विश्वास गरिएको छ।

अन्ततः, निपाह भाइरसविरुद्ध लड्न सरकार, स्वास्थ्य संस्था र नागरिक सबैको सहकार्य आवश्यक छ। सही जानकारी, समयमै उपचार र सावधानी अपनाउने बानीले मात्रै सम्भावित प्रकोपबाट जोगिन सकिन्छ। नेपाल अहिले उच्च सतर्कतामा रहे पनि संयमित र व्यवस्थित तयारीमार्फत जोखिमलाई नियन्त्रणमा राख्ने प्रयास जारी छ।