नेपालमा पन्छीमा लाग्ने बर्डफ्लु, अर्थात् H5N1 avian influenza, फेरि गम्भीर रूपमा फैलिएको छ। पशु सेवा विभागको पछिल्लो विवरणअनुसार देशका ११ जिल्लामा बर्डफ्लु पुष्टि भएको छ। पछिल्लो पटक काभ्रेमा संक्रमण भेटिएपछि प्रभावित जिल्लाको संख्या ११ पुगेको हो। काभ्रेको साँगा र पनौतीका दुई फार्ममा कुखुरा र हाँसमा बर्डफ्लु पुष्टि भएको उल्लेख गरेको छ।
विभागका महानिर्देशक डा. उमेश दाहालका अनुसार अहिलेसम्म झापा, मोरङ, सुनसरी, महोत्तरी, बारा, चितवन, नवलपरासी, काठमाडौं, भक्तपुर, ललितपुर र काभ्रेमा संक्रमण पुष्टि भएको छ। यी जिल्लाका ८२ स्थानमा बर्डफ्लु भेटिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। अहिले सक्रिय संक्रमण भने मुख्य रूपमा काठमाडौं उपत्यका र काभ्रे आसपास देखिएको छ, जसमा काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर र काभ्रे रहेका छन्।
संक्रमण नियन्त्रण गर्न प्रभावित क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा पन्छी नष्ट गरिएको छ। पशु सेवा विभागको तथ्यांकअनुसार अहिलेसम्म ५ लाख ६९ हजार ८ सय ५८ वटा पन्छी नष्ट गरिएको छ। त्यसैगरी ९ लाख ८९ हजार ३ सय १३ वटा अण्डा र १ लाख ९५ हजार ४ सय ८५ किलो दाना पनि नष्ट गरिएको छ। यसले पोल्ट्री व्यवसायमा संलग्न किसानलाई ठूलो आर्थिक क्षति पुर्याएको छ।
बर्डफ्लु नियन्त्रणका लागि संक्रमित फार्मका पन्छी, अण्डा र दाना नष्ट गर्ने अभ्यास अपनाइन्छ। यसको मुख्य उद्देश्य भाइरस थप फैलिन नदिनु हो।
संक्रमण देखिएको ठाउँमा क्वारेन्टिन, निसंक्रमण, फार्म निगरानी र नमुना परीक्षणलाई तीव्र बनाइएको छ। पशु सेवा विभागले बर्डफ्लु रोग नियन्त्रण कक्ष पनि स्थापना गरेको Kantipur ले जनाएको छ।
केही दिनअघि जावलाखेलस्थित सदर चिडियाखानामा रहेका पन्छीमा पनि बर्डफ्लु पुष्टि भएपछि चिडियाखाना अनिश्चितकालका लागि बन्द गरिएको छ। यसले बर्डफ्लु केवल व्यावसायिक कुखुरा फार्ममा मात्रै सीमित छैन, अन्य पन्छी राखिने ठाउँमा पनि जोखिम हुन सक्छ भन्ने देखाएको छ।
बर्डफ्लु पन्छीहरूमा छिटो फैलिने भाइरल रोग हो। कुखुरा, हाँस, टर्की र अन्य पन्छीमा यो रोग देखिन सक्छ। संक्रमित पन्छीमा अचानक धेरै मर्नु, खाना र पानी नखानु, सास फेर्न गाह्रो हुनु, घाँटी वा टाउको सुन्निनु, अण्डा उत्पादन घट्नु र असामान्य दिसा देखिनुजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्।
यो प्रकोपले किसान, पोल्ट्री उद्योग र बजारलाई प्रत्यक्ष असर गरेको छ। ठूलो संख्यामा पन्छी नष्ट हुँदा किसानको लगानी जोखिममा परेको छ भने अण्डा र कुखुराको आपूर्ति घट्दा बजार मूल्यमा पनि अस्थिरता आउन सक्छ। संक्रमण नियन्त्रण गर्न ढिलाइ भएमा थप फार्ममा रोग फैलिने सम्भावना हुन्छ। त्यसैले सरकारले प्रभावित क्षेत्रको निगरानी, परीक्षण र जैविक सुरक्षा उपायलाई कडाइ गर्नुपर्ने अवस्था देखिएको छ।
सर्वसाधारणका लागि मुख्य सावधानी भनेको बिरामी वा मरेका पन्छी नछुने, अनौठो रूपमा पन्छी मरेको देखिएमा तत्काल स्थानीय पशु सेवा कार्यालय वा सम्बन्धित निकायलाई जानकारी दिने, र कुखुराको मासु तथा अण्डा राम्रोसँग पकाएर मात्र खाने हो। फार्म सञ्चालकहरूले फार्ममा बाहिरी मानिसको प्रवेश घटाउने, उपकरण निसंक्रमण गर्ने, दाना–पानी सफा राख्ने र संक्रमित क्षेत्रबाट पन्छी ओसारपसार नगर्ने कुरामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
