- • १. अमेरिका–इजरायलसँगको द्वन्द्वका बीच पनि इरानले खार्ग टर्मिनलबाट दैनिक ठूलो परिमाणमा तेल निर्यात जारी राखेर उल्लेख्य आम्दानी गरिरहेको छ।
- • २. होर्मुज स्ट्रेटमा बढ्दो जोखिम र आक्रमणका कारण साउदी अरब, कतार, इराक, कुवेत र यूएईजस्ता खाडी देशहरूको तेल–ग्यास उत्पादन र निर्यातमा ठूलो गिरावट आएको छ।
- • ३. विश्व बजारमा तेल मूल्य उकालो लागिरहेका बेला अमेरिकाले इरानी तेल खरिदमा ३० दिनको अस्थायी छुट दिएर आपूर्ति दबाब कम गर्ने प्रयास गरेको छ।
९ चैत, विराटनगर । अमेरिका–इजरायलसँगको युद्धलाई इरानले आर्थिक अवसरका रूपमा उपयोग गरिरहेको देखिएको छ। क्षेत्रीय तनाव चर्किए पनि इरानको अधिकांश तेल निर्यात अझै खार्ग टर्मिनलमार्फत भइरहेको छ, जसबाट उसले ठूलो आम्दानी गरिरहेको बताइएको छ।
अमेरिकाले खार्ग टापु आसपासका सैन्य संरचनालाई निशाना बनाए पनि विश्वव्यापी तेल संकट चर्किने डरले मुख्य तेल टर्मिनलमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण नगरेको उल्लेख गरिएको छ। यही अवस्थाको फाइदा उठाउँदै इरानले खार्गमार्फत तेल निर्यातलाई निरन्तरता दिएको हो। उसले ‘घोस्ट फ्लिट’ भनिने लुकेर सञ्चालन हुने ट्यांकरमार्फत चीनतर्फ पनि आपूर्ति जारी राखेको जनाइएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी र एस एन्ड पी ग्लोबलको अनुमान अनुसार, इरानले दैनिक १७ देखि २० लाख ब्यारेलसम्म तेल निर्यात गरिरहेको छ। कुल तेल निर्यातमध्ये करिब ९० प्रतिशत हिस्सा अझै पनि खार्ग टर्मिनलबाटै हुने गरेको बताइएको छ।
साउथ पार्स ग्यास फिल्डमा आक्रमण भएपछि केही असर परे पनि ग्यास आपूर्ति पूर्ण रूपमा ठप्प भने भएको छैन। त्यस्तै, इरानले होर्मुज स्ट्रेट हुँदै गुड्ने विदेशी जहाजबाट ‘युद्ध कर’ समेत उठाइरहेको दाबी गरिएको छ।
यता, होर्मुज स्ट्रेटमा इरानको प्रभाव र लगातारको असुरक्षाका कारण खाडी क्षेत्रका प्रमुख उत्पादक मुलुकहरू दबाबमा परेका छन्। साउदी अरब, कतार, इराक, कुवेत र यूएईजस्ता देशहरूको उत्पादन तथा निर्यातमा तीव्र गिरावट आएको जनाइएको छ। सुरक्षित मार्गको अभाव, मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमणको जोखिम र ढुवानी संकटका कारण यी देशहरूको संयुक्त उत्पादन ७० प्रतिशतसम्म घटेको दाबी गरिएको छ।
मध्यपूर्वको यो संकटले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा पनि ठूलो असर पारेको छ। ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेर जुलाई २०२२ यताकै उच्च स्तरमा पुगेको बताइएको छ। तेलको मूल्य १०० डलरभन्दा माथि कायम रहे यसले भारतजस्ता बजारमा महँगी थप चर्काउने आकलन गरिएको छ।
साउदी अरबले उत्पादन जोगाउन संघर्ष गरिरहेको छ भने कतारको रास लाफान ग्यास केन्द्रमा आक्रमण भएपछि एलएनजी आपूर्तिमा अनिश्चितता थपिएको छ। इराकमा विदेशी कम्पनीहरूले कर्मचारी फिर्ता बोलाउँदा उत्पादन घटेको छ। कुवेत लगभग पूर्ण रूपमा होर्मुज स्ट्रेटमा निर्भर भएकाले त्यहाँ निर्यात लगभग ठप्पजस्तै भएको उल्लेख छ। यूएईमा पाइपलाइन चलिरहे पनि समुद्री ढुवानीमा जोखिम बढ्दा बीमा प्रिमियम अत्यधिक महँगिएको र व्यापार लागत बढेको बताइएको छ।
यसैबीच, विश्व बजारमा ऊर्जा महँगी नियन्त्रण गर्न अमेरिका पनि सक्रिय देखिएको छ। २० मार्चदेखि १९ अप्रिलसम्म लागू हुने गरी इरानी तेल खरिदमा लगाइएको प्रतिबन्धमा ३० दिनको अस्थायी छुट दिइएको उल्लेख गरिएको छ। यो छुट समुद्रमा रहेका इरानी ट्यांकरबाट तेल खरिद गर्नका लागि मात्र लागू हुने बताइएको छ।
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टका अनुसार यो अस्थायी व्यवस्थाले विश्व बजारमा थप तेल आपूर्ति ल्याउन सहयोग गर्नेछ। यसबाट झन्डै १४ करोड ब्यारेल तेल बजारमा आउने अनुमान गरिएको छ, जसले आपूर्तिमा परेको दबाब कम गर्न मद्दत पुग्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।
