- • १. इरानसम्बन्धी तनाव अहिले विश्वकै मुख्य समाचार बनेको छ, किनकि यो अमेरिका, इजरायल र इरानबीचको प्रत्यक्ष सैन्य टकरावमा बदलिएको छ।
- • २. यो द्वन्द्वले होर्मुज जलडमरू, तेल आपूर्ति, समुद्री व्यापार र विश्व अर्थतन्त्रमा ठूलो असर पार्ने जोखिम बढाएको छ।
- • ३. युद्ध लम्बिँदै जाँदा मध्यपूर्वमा सुरक्षा संकट, मानवीय समस्या र क्षेत्रीय अस्थिरता अझ गहिरिने चिन्ता बढेको छ।
विराटनगर, १ चैत — इरानसँग सम्बन्धित तनाव अहिले विश्वकै मुख्य समाचारमध्ये एक बनेको छ। कारण, यो अब केवल कूटनीतिक विवाद वा क्षेत्रीय टकरावमा सीमित छैन; बरु अमेरिका, इजरायल र इरानबीचको द्वन्द्व प्रत्यक्ष सैन्य मुठभेडमा रुपान्तरित भइसकेको छ। पछिल्ला अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्टहरूअनुसार युद्ध तेस्रो हप्तामा प्रवेश गरिसकेको छ र यसले मध्यपूर्व मात्र होइन, विश्व अर्थतन्त्र, तेल आपूर्ति, समुद्री व्यापार र क्षेत्रीय सुरक्षामाथि गम्भीर असर पार्ने जोखिम बढाएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको प्रमुख तेल निर्यात केन्द्रमध्ये एक खार्ग टापुमा थप आक्रमणको चेतावनी दिएका छन्। Reuters का अनुसार उनले अमेरिकी साझेदार राष्ट्रहरूलाई होर्मुज जलडमरूमा जहाज पठाएर समुद्री मार्ग सुरक्षित गर्न आग्रह गरेका छन्। इरानले भने युद्धविरामभन्दा प्रतिरोधलाई प्राथमिकता दिएको संकेत गर्दै ड्रोन, मिसाइल तथा चेतावनीपूर्ण बयानमार्फत दबाब बढाइरहेको छ।
यो तनाव विश्वका लागि ठूलो खबर बन्नुको पहिलो कारण तेल र ऊर्जा आपूर्ति हो। होर्मुज जलडमरू विश्वकै महत्वपूर्ण सामुद्रिक मार्गमध्ये एक हो, जहाँबाट ठूलो परिमाणमा कच्चा तेल र ऊर्जा आपूर्ति विश्व बजारतर्फ जान्छ। Reuters को एक व्याख्यात्मक रिपोर्टअनुसार इरानले यो मार्ग प्रभावकारी रूपमा अवरुद्ध गर्न सक्ने क्षमता राख्छ, जसले विश्व बजारमा तेलको मूल्य, ढुवानी लागत र आपूर्ति श्रृंखलामा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ। भारतले समेत यो मार्ग नजिक रोकिएका आफ्ना थप जहाजका लागि मार्ग खुलाउन प्रयास गरिरहेको रिपोर्ट सार्वजनिक भएको छ, जसले समस्या केवल सैन्य नभई व्यापारिक पनि भएको स्पष्ट पार्छ।
दोस्रो ठूलो कारण क्षेत्रीय फैलावटको जोखिम हो। AP का पछिल्ला रिपोर्टहरू अनुसार इरानले पहिलोपटक संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रमुख बन्दरगाहहरूलाई चेतावनी दिएको छ। तेहरानले अमेरिकी सैन्य गतिविधि यूएईको भूमिबाट भएको दाबी गर्दै जेबेल अली, खलिफा र फुजैराह जस्ता बन्दरगाह क्षेत्र वरिपरिका सर्वसाधारणलाई सचेत गराएको छ। यद्यपि यसको सार्वजनिक प्रमाण स्पष्ट छैन, यो कदमले युद्ध इरान र इजरायल वा इरान र अमेरिकामै सीमित नरहने संकेत दिएको छ।
रिपोर्टहरूका अनुसार यूएई, इराक, कुवेत र बगदाद क्षेत्रसम्म ड्रोन तथा मिसाइल हमलाको प्रभाव देखिएको छ। अमेरिकी दूतावास वरपरसमेत प्रहार भएको जनाइएको छ। यसबीच लेबनानमा इजरायल–हिज्बुल्लाह द्वन्द्व थप चर्किँदा ठूलो मानवीय संकट उत्पन्न भएको छ। Reuters का अनुसार संयुक्त राष्ट्रसंघले लेबनानमा विस्थापित जनताको सहायताका लागि ३०८ मिलियन डलरको आकस्मिक अपिल सुरु गरेको छ। यसले इरानसम्बन्धी तनाव अब एक देशको सुरक्षाको विषय मात्र नभई व्यापक मानवीय संकटसँग पनि जोडिएको देखाउँछ।
तेस्रो कारण विश्व राजनीतिमा परेको दबाब हो। अमेरिकाले थप सैन्य उपस्थिति बढाइरहेको, इजरायलले आक्रमण तीव्र बनाइरहेको, र इरानले प्रतिकार जारी राखेको स्थितिमा कूटनीतिक पहल कमजोर देखिएको छ। Reuters का अनुसार केही मध्यपूर्वी र युरोपेली देशहरूले युद्धविरामका लागि पहल गरे पनि वाशिङ्टनले तत्काल वार्तामा जाने संकेत दिएको छैन। यता इरानले पनि आक्रमण नरोकिएसम्म पछाडि नहट्ने सन्देश दिएको छ। यस्तो अवस्थामा द्वन्द्व अझ लामो र जटिल बन्न सक्ने आकलन बढेको छ।
यस तनावको आर्थिक असर पनि विश्वव्यापी देखिन थालेको छ। तेल बजारमा अस्थिरता, बीमा लागतमा वृद्धि, समुद्री यातायातमा अवरोध र पर्यटन क्षेत्रमा दबाब देखिएको छ। AP का अनुसार दुबईको पर्यटन क्षेत्रसमेत प्रभावित हुन थालेको छ भने केही तेल लोडिङ गतिविधि रोकिनुपरेको समाचार आएको छ। Reuters ले यसलाई “तेल झट्का” मार्फत इरानले अमेरिकी सैन्य दबाबको प्रतिकार गर्ने रणनीतिसँग जोडेर व्याख्या गरेको छ।
समग्रमा, इरानसम्बन्धी तनाव अहिले विश्वको शीर्ष समाचार बन्नुको कारण स्पष्ट छ—यसमा युद्ध, तेल, समुद्री व्यापार, क्षेत्रीय सुरक्षा, शरणार्थी संकट र महाशक्तिहरूको प्रत्यक्ष संलग्नता एकैसाथ गाँसिएका छन्। यदि यो द्वन्द्व चाँडै नियन्त्रणमा आएन भने यसको असर मध्यपूर्वबाट बाहिर निस्केर एशिया, युरोप र विश्व अर्थतन्त्रमा अझ गहिरो रूपमा महसुस हुन सक्ने देखिन्छ। अहिलेको संकेत भने शान्तिभन्दा थप अनिश्चितताकै छ।
