कालिकोटको नरहरिनाथ गाउँपालिका–३ की १८ वर्षीया जैपुरा विकले गर्भ बसेको ६ महिनामै जुम्ल्याहा शिशु जन्माएपछि उनको स्वास्थ्य अवस्था गम्भीर बनेको छ। समयअघि नै जुम्ल्याहा शिशु जन्मिएपछि सुत्केरीमा अत्यधिक रक्तस्राव र अन्य स्वास्थ्य जटिलता देखिएको थियो। स्थानीय स्वास्थ्य संस्थामा उपचार सम्भव नभएपछि उनलाई तत्काल थप उपचारका लागि रेफर गरिएको हो। यो खबर कान्तिपुरले आज, असार १०, २०८३ मा प्रकाशित गरेको हो।
जैपुराको अवस्था जटिल बनेपछि उनलाई राष्ट्रपति महिला उत्थान कार्यक्रमअन्तर्गत हेलिकोप्टरमार्फत उद्धार गरिएको छ। कान्तिपुरका अनुसार उनलाई आइतबार हेलिकोप्टरमार्फत प्रदेश अस्पताल सुर्खेत ल्याइएको थियो। अहिले उनको उपचार प्रदेश अस्पताल सुर्खेतमा भइरहेको छ।
यो घटना दुर्गम क्षेत्रका गर्भवती र सुत्केरी महिलाले भोग्नुपर्ने स्वास्थ्य जोखिमको एउटा गम्भीर उदाहरण हो। पहाडी तथा दुर्गम जिल्लामा विशेषज्ञ चिकित्सक, आवश्यक उपकरण, आपतकालीन प्रसूति सेवा र छिटो यातायात सुविधा नहुँदा गर्भवती महिलाहरूको ज्यान जोखिममा पर्ने अवस्था अझै कायम छ। स्थानीय स्वास्थ्य संस्थाले प्राथमिक उपचार गरे पनि जटिल अवस्थामा तुरुन्तै सुविधा सम्पन्न अस्पताल पुर्याउनुपर्ने हुन्छ। यस्तो अवस्थामा हवाई उद्धार धेरै महिलाका लागि जीवन बचाउने माध्यम बन्ने गरेको छ।
राष्ट्रपति महिला उत्थान कार्यक्रम विशेषगरी दुर्गम क्षेत्रका गर्भवती तथा सुत्केरी महिलालाई आपतकालीन अवस्थामा उद्धार गर्न प्रयोग हुँदै आएको छ। सडक पहुँच कमजोर भएका ठाउँमा एम्बुलेन्स वा गाडीबाट बिरामी लैजान धेरै समय लाग्ने भएकाले हेलिकोप्टर उद्धार आवश्यक बन्ने गर्छ। जैपुराको घटनामा पनि स्थानीय तहमा आवश्यक उपचार सम्भव नभएपछि हवाई उद्धारमार्फत सुर्खेत ल्याइएको हो।
यो घटनाले ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा मातृ स्वास्थ्य सेवा बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखाउँछ। स्वास्थ्य चौकीमा दक्ष जनशक्ति, प्रसूति सेवा, आपतकालीन औषधि, रक्तस्राव व्यवस्थापन, referral system र समयमै यातायात व्यवस्था भएमा यस्ता जोखिम कम गर्न सकिन्छ। गर्भावस्थामा नियमित स्वास्थ्य परीक्षण, पोषण, जोखिम पहिचान र नजिकको स्वास्थ्य संस्थासँग निरन्तर सम्पर्क पनि सुत्केरी आमा र नवजात शिशुको सुरक्षाका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।
