मध्यपूर्वको तनाव अन्त्यबारे ट्रम्प र पुटिनबीच टेलिफोन संवाद

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबीच मध्यपूर्वमा चर्किँदै गएको तनाव अन्त्य गर्ने विषयमा टेलिफोन संवाद भएको छ। दुई नेताबीच भएको यस कुराकानीमा इरान केन्द्रित संघर्षलाई छिटो राजनीतिक तथा कूटनीतिक बाटोबाट समाधान गर्ने सम्भावनाबारे विचार आदानप्रदान भएको रुसी पक्षले जनाएको छ। क्रेमलिनका अनुसार पुटिनले इरानसम्बन्धी द्वन्द्वलाई चाँडै नियन्त्रणमा ल्याउन सकिने केही प्रस्ताव ट्रम्पसमक्ष राखेका थिए।

क्रेमलिनका विदेश नीति सहयोगी युरी उशाकोभले उक्त वार्तालाई “गम्भीर र उपयोगी” भन्दै यसले दुई देशबीच आगामी कूटनीतिक प्रयासमा व्यावहारिक महत्व राख्न सक्ने बताएका छन्। उनका अनुसार पुटिनले खाडी क्षेत्रका नेताहरू, इरानका राष्ट्रपति तथा अन्य मुलुकका नेतृत्वसँग भएका सम्पर्कका आधारमा युद्धलाई राजनीतिक र कूटनीतिक निकासतर्फ लैजान सकिने धारणा व्यक्त गरेका हुन्। ट्रम्पले पनि अमेरिका र इजरायलको सैन्य कारबाहीसँग जोडिएका पछिल्ला घटनाक्रमबारे आफ्नो आकलन प्रस्तुत गरेका थिए।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले भने पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै पुटिनसँग युक्रेन र मध्यपूर्व दुवै विषयमा “सकारात्मक” संवाद भएको बताएका छन्। उनले पुटिन इरानसम्बन्धी संकट समाधानमा सहयोगी भूमिका खेल्न इच्छुक देखिएको उल्लेख गरे। तर त्यससँगै ट्रम्पले पुटिनलाई युक्रेन–रुस युद्ध अन्त्य गर्न थप प्रभावकारी पहल गर्नुपर्ने संकेत पनि दिएका थिए। ट्रम्पका अनुसार उनले पुटिनलाई इरानभन्दा पहिले युक्रेन युद्ध रोक्नतर्फ बढी सहयोगी बन्न आग्रह गरेका थिए।

यो संवाद त्यस्तो बेला भएको हो जब इरानलाई केन्द्रमा राखेर मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था अत्यन्त संवेदनशील बनेको छ। केही दिनअघि मात्रै पुटिनले इरानी राष्ट्रपति मसउद पेजेशकियनसँग पनि फोन संवाद गरेका थिए। त्यस क्रममा उनले इरानमाथि भएको अमेरिकी–इजरायली आक्रमणबाट ठूलो मानवीय क्षति भएको भन्दै दुःख व्यक्त गरेका थिए। साथै, उनले तत्काल युद्धविराम, बल प्रयोगको अन्त्य र विवाद समाधानका लागि पुनः कूटनीतिक प्रक्रिया सुरु गर्नुपर्ने अडान दोहोर्‍याएका थिए।

क्रेमलिनले रुसी पक्ष सुरुदेखि नै मध्यपूर्वमा बल प्रयोगमार्फत समाधान खोज्ने प्रयासको विपक्षमा रहेको स्पष्ट पारेको छ। रुसी भनाइअनुसार इरान वा मध्यपूर्वका अन्य जटिल मुद्दा वार्ता र राजनीतिक संवादबाटै समाधान हुनुपर्छ। पुटिनले खाडी सहयोग परिषद् सदस्य राष्ट्रका नेताहरूसँग निरन्तर सम्पर्कमा रहेको जानकारीसमेत दिएका छन्, जसबाट मस्को क्षेत्रीय तनाव कम गराउने सम्भावित मध्यस्थकर्ताको भूमिकामा देखिन खोजिरहेको संकेत मिल्छ।

अर्कोतर्फ, ट्रम्प–पुटिन संवाद केवल मध्यपूर्वमा सीमित रहेन। दुवै नेताबीच युक्रेन युद्धबारे पनि छलफल भएको थियो। रुसी पक्षले हालको सैन्य अवस्थाले कीभमाथि वार्तातर्फ जान थप दबाब सिर्जना गर्नुपर्ने संकेत गरेको छ। अमेरिकी पक्षबाट पनि युक्रेन युद्ध दीर्घकालीन रूपमा नराखी युद्धविराम र दीर्घकालीन समझदारीतर्फ जानुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको देखिन्छ। यद्यपि, मध्यपूर्व र युक्रेन दुवै संकट एउटै वार्तामा उठाइनुले विश्व शक्तिहरू अहिले अनेक मोर्चामा समन्वय खोज्न बाध्य भएको देखाउँछ।

यो कुराकानीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष ऊर्जा राजनीति पनि हो। क्रेमलिनका अनुसार ट्रम्प र पुटिनले भेनेजुएलाको अवस्थाबारे समेत विश्व तेल बजारको सन्दर्भमा विचारविमर्श गरेका थिए। मध्यपूर्वमा युद्धको असर विश्व ऊर्जा आपूर्ति र मूल्यमा प्रत्यक्ष पर्ने भएकाले अमेरिका, रुस र खाडी मुलुकहरू सबै यसबाट प्रभावित छन्। त्यसैले इरानसँग जोडिएको द्वन्द्वको छिटो अन्त्य केवल सुरक्षा चासो मात्र नभई आर्थिक र रणनीतिक हितसँग पनि जोडिएको विषय बनेको छ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका लागि ट्रम्प–पुटिन संवादको महत्व यसकारण पनि बढेको छ कि पछिल्ला दिनहरूमा पुटिनले सार्वजनिक रूपमा तत्काल शत्रुता अन्त्य गर्न आह्वान गर्दै आएका थिए, जबकि ट्रम्पले पनि पुटिन “सहयोगी हुन चाहन्छन्” भन्ने धारणा व्यक्त गरेका छन्। यद्यपि, यस वार्ताले तुरुन्तै कुनै औपचारिक सम्झौता जन्माइसकेको छैन। अहिलेका लागि दुवै पक्षले एकअर्काको प्रस्ताव सुनेका छन्, तर वास्तविक प्रभाव त्यसपछि हुने बहुपक्षीय कूटनीतिक कदममा भर पर्ने देखिन्छ।

मध्यपूर्वमा बढ्दो सैन्य तनाव, इरानसँग सम्बन्धित जोखिम, खाडी मुलुकहरूको सुरक्षा चिन्ता र विश्व ऊर्जा बजारको अस्थिरताबीच ट्रम्प र पुटिनबीचको यो संवादलाई सम्भावित कूटनीतिक खुलापनका रूपमा हेरिएको छ। अमेरिका र रुसबीच अन्य मुद्दामा गहिरो मतभेद रहे पनि क्षेत्रीय युद्ध थप फैलिन नदिन दुबै शक्तिले कम्तीमा संवादको ढोका खुला राख्न खोजेको संकेत यो फोनवार्ताबाट देखिएको छ। अब प्रश्न के हो भने, यो संवाद केवल कूटनीतिक संकेतमा सीमित रहन्छ कि वास्तवमै युद्ध न्यूनिकरण र वार्ताको नयाँ चरण सुरु गराउने आधार बन्छ।