🦠 निपाह भाइरसको छिमेकी प्रकोपपछि नेपालमा उच्च सतर्कता: तयारी, जोखिम र जनचेतना

काठमाडौं, फागुन १०, २०८२ (Feb 23, 2026) — छिमेकी देशमा देखिएको निपाह भाइरस संक्रमणपछि नेपालले स्वास्थ्य सतर्कता बढाएको छ। हालसम्म नेपालमा निपाह भाइरसको कुनै पुष्टि गरिएको संक्रमित भेटिएको छैन। तथापि, खुला सीमा, जनावर–मानिस सम्पर्क र क्षेत्रीय आवतजावतका कारण सम्भावित जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै स्वास्थ्य संयन्त्र तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

निपाह भाइरस किन गम्भीर मानिन्छ?

निपाह भाइरस एक उच्च जोखिमयुक्त भाइरल रोग हो, जसको मृत्यु दर तुलनात्मक रूपमा धेरै हुने गरेको छ। यो भाइरस मुख्यतया फलफूल खाने चमेरो—विशेषगरी Pteropus—बाट फैलिन्छ। सुँगुर जस्ता जनावरमार्फत मानिसमा सर्न सक्छ र कतिपय अवस्थामा मानिस–मानिसबीच पनि संक्रमण फैलिएको देखिएको छ।

संक्रमणका प्रारम्भिक लक्षणहरूमा ज्वरो, टाउको दुखाइ, मांसपेशी दुखाइ, वाकवाकी र कमजोरी पर्दछन्। गम्भीर अवस्थामा मस्तिष्कमा असर (इन्सेफ्लाइटिस), बेहोस हुने अवस्था तथा श्वासप्रश्वासमा समस्या देखिन सक्छ। हालसम्म यसका लागि कुनै प्रमाणित खोप उपलब्ध छैन, त्यसैले रोकथाम नै प्रमुख उपाय मानिन्छ।

नेपालमा अपनाइएका सतर्कता कदम

Ministry of Health and Population Nepal ले देशभरका अस्पताल, स्वास्थ्य चौकी तथा सीमा नाकालाई अलर्ट अवस्थामा राखेको जनाएको छ। सन्दिग्ध बिरामी देखिए तत्काल परीक्षण, आइसोलेसन र रिपोर्टिङ गर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

विमानस्थल तथा प्रमुख सीमा नाकाहरूमा स्वास्थ्य जाँचलाई कडा बनाइएको छ। आवश्यक परेमा क्वारेन्टिन तथा आइसोलेसन सुविधा प्रयोग गर्ने तयारी गरिएको छ।

नेपालले World Health Organization (WHO) सँग समन्वय गर्दै जोखिम मूल्यांकन, निगरानी र प्राविधिक सहयोगलाई सुदृढ बनाएको छ।

जोखिम किन रहिरहन्छ?

नेपाल–भारत खुला सीमाका कारण दैनिक ठूलो संख्यामा मानिसहरूको आवतजावत हुने गर्दछ। यदि छिमेकी क्षेत्रमा संक्रमण फैलियो भने त्यसको प्रभाव नेपालमा पनि पर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

त्यस्तै, ग्रामीण तथा तराई क्षेत्रमा चमेरोको उपस्थिति र पशुपालन गतिविधिले भाइरस सर्ने जोखिमलाई पूर्ण रूपमा नकार्न सकिँदैन। विशेषज्ञहरूका अनुसार जनावरसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहने समुदायलाई विशेष सचेतना आवश्यक छ।

सर्वसाधारणका लागि सुझाव

स्वास्थ्य विज्ञहरूले निम्न सावधानी अपनाउन सुझाव दिएका छन्:

• चमेरोले टोकेको वा झरेको फलफूल सेवन नगर्ने
• काँचो खजुर वा फलफूलको रस नपिउने
• बिरामी व्यक्ति वा जनावरसँग सम्पर्क गर्दा सुरक्षात्मक सावधानी अपनाउने
• ज्वरो वा असामान्य न्युरोलोजिकल लक्षण देखिए तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्ने

निष्कर्ष

हाल नेपालमा निपाह भाइरस संक्रमण पुष्टि नभए पनि सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै सरकार र स्वास्थ्य निकायहरूले उच्च सतर्कता अपनाएका छन्। प्रारम्भिक पहिचान, रोकथाम र जनचेतना कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिइएको छ।

आत्तिनुपर्ने अवस्था नभए पनि सचेत र जिम्मेवार व्यवहार अपनाउनु आवश्यक छ। वैज्ञानिक तयारी, समन्वय र समयमै प्रतिक्रिया दिएमा सम्भावित संक्रमणलाई नियन्त्रणमा राख्न सकिने विश्वास व्यक्त गरिएको छ। 🦠