काठमाडौं, १७ फागुन (मार्च १, २०२६) — काठमाडौं उपत्यकामा पछिल्लो केही दिनदेखि वायु प्रदूषण अत्यधिक बढ्दै खतरनाक स्तरमा पुगेको छ। वातावरण विभागका अनुसार वायु गुणस्तर सूचकांक (AQI) उच्च स्तरमा पुगेको छ, जसले मानव स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। विशेषगरी बिहान र साँझको समयमा प्रदूषणको मात्रा बढी देखिएको छ, जसले सर्वसाधारणको दैनिक जीवन प्रभावित बनाएको छ।
मौसममा स्थिरता रहनु, हावाको बहाव कम हुनु, सवारी साधनको अत्यधिक चाप, निर्माण कार्य र डढेलोका कारण उत्पन्न धुवाँजस्ता कारणहरूले उपत्यकाको हावालाई प्रदूषित बनाएको विशेषज्ञहरूले बताएका छन्। उपत्यकाभित्रै धुवाँ थुनिएजस्तो अवस्था सिर्जना हुँदा प्रदूषण बाहिर जान नसकेको र झन् बढ्दै गएको जनाइएको छ।
⚠️ स्वास्थ्यमा गम्भीर असर: जोखिममा बालबालिका र वृद्धवृद्धा
स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूले यस्तो प्रदूषणले विशेषगरी श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगहरू बढाउने बताएका छन्। दम, एलर्जी, खोकी, घाँटी दुख्ने समस्या तथा आँखा पोल्ने जस्ता लक्षणहरू धेरैमा देखिन थालेका छन्। दीर्घरोगी, बालबालिका र वृद्धवृद्धाहरू सबैभन्दा बढी जोखिममा रहेको चिकित्सकहरूले बताएका छन्।
अस्पतालहरूमा पनि पछिल्लो समय श्वासप्रश्वाससम्बन्धी बिरामीहरूको संख्या बढ्दै गएको जानकारी प्राप्त भएको छ। चिकित्सकहरूले अनावश्यक रूपमा बाहिर ननिस्कन, बाहिर निस्कँदा अनिवार्य रूपमा मास्क प्रयोग गर्न र घरभित्रै बस्दा झ्याल ढोका बन्द राख्न सुझाव दिएका छन्।
🚗 प्रदूषणका मुख्य कारण: सवारी साधन र निर्माण गतिविधि
विशेषज्ञहरूका अनुसार काठमाडौंमा बढ्दो सवारी साधनको संख्या प्रदूषणको प्रमुख कारण हो। पुराना तथा मापदण्ड नपुगेका सवारी साधनबाट निस्कने धुवाँले वातावरणमा प्रत्यक्ष असर पारिरहेको छ। दैनिक हजारौं सवारी साधन चल्ने भएकाले धुवाँको मात्रा नियन्त्रणबाहिर गएको बताइएको छ।
यससँगै, विभिन्न स्थानहरूमा भइरहेको सडक विस्तार, भवन निर्माण र मर्मतका कामले पनि धुलोको मात्रा बढाएको छ। निर्माणस्थलहरूमा उचित व्यवस्थापन नहुँदा धुलो हावामा मिसिएर प्रदूषण थप बढाइरहेको छ।
🌿 सरकारी पहल: नियन्त्रणका उपायहरू लागू गर्ने तयारी
सरकारले वायु प्रदूषण नियन्त्रण गर्न विभिन्न उपायहरू अघि सार्ने तयारी गरेको जनाएको छ। सवारी साधनको उत्सर्जन परीक्षण कडाइ गर्ने, सडकमा पानी छर्कने, निर्माणस्थलहरूमा धुलो नियन्त्रण गर्ने र आवश्यक परे केही क्षेत्रमा सवारी आवागमनमा समेत नियन्त्रण गर्ने जस्ता कदमहरूबारे छलफल भइरहेको छ।
वातावरण विभागले नागरिकलाई पनि व्यक्तिगत स्तरबाट प्रदूषण कम गर्न सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ। सार्वजनिक यातायातको प्रयोग बढाउने, अनावश्यक सवारी प्रयोग नगर्ने र वातावरणमैत्री व्यवहार अपनाउन आग्रह गरिएको छ।
