विराटनगर | ४ मार्च २०२६
आसन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनलाई निष्पक्ष, पारदर्शी र मानव अधिकारमैत्री बनाउन राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले देशभर उच्चस्तरीय अनुगमन टोली परिचालन गरेको छ। आयोगले निर्वाचन प्रक्रियाको सम्पूर्ण चरणमा मानव अधिकारको अवस्था निगरानी गर्न विशेष टोली परिचालन गरिएको जानकारी दिएको हो। आयोगका अनुसार मतदाताले स्वतन्त्र रूपमा आफ्नो मताधिकार प्रयोग गर्न पाउने वातावरण सुनिश्चित गर्न तथा सम्भावित मानव अधिकार उल्लंघन रोक्न अनुगमनलाई प्रभावकारी बनाइएको छ।
आयोगका पदाधिकारी, कर्मचारी तथा मानव अधिकारसम्बन्धी अनुभव भएका व्यक्तिहरू सम्मिलित टोलीलाई विभिन्न प्रदेश तथा जिल्लामा परिचालन गरिएको आयोगले जनाएको छ। ती टोलीहरूले मतदान केन्द्र, मतगणना स्थल, सुरक्षा व्यवस्थापन तथा निर्वाचनसँग सम्बन्धित गतिविधिहरूको प्रत्यक्ष अवलोकन गर्नेछन्। आयोगका अनुसार निर्वाचनको सम्पूर्ण प्रक्रिया पारदर्शी र विश्वासिलो बनाउन अनुगमन अत्यन्त महत्वपूर्ण भएकाले यसलाई व्यापक रूपमा सञ्चालन गरिएको हो।
मानव अधिकार आयोगले निर्वाचनका क्रममा मतदातामाथि दबाब, धम्की, हिंसा वा अन्य कुनै प्रकारका मानव अधिकार उल्लंघन हुन नदिन विशेष सतर्कता अपनाएको जनाएको छ। विशेष गरी मतदानको दिन र त्यसअघि हुने गतिविधिहरूलाई केन्द्रमा राखेर निगरानी गरिने आयोगको भनाइ छ। मतदाताले स्वतन्त्र र सुरक्षित वातावरणमा मतदान गर्न पाउनु लोकतान्त्रिक अधिकार भएकाले त्यसको संरक्षणमा आयोग सक्रिय रहेको बताइएको छ।
आयोगले राजनीतिक दल, उम्मेदवार तथा सुरक्षाकर्मीलाई पनि मानव अधिकारको सम्मान गर्दै निर्वाचन प्रक्रियामा सहभागी हुन आग्रह गरेको छ। निर्वाचनका क्रममा कुनै पनि नागरिकमाथि डरत्रास, दबाब वा अन्यायपूर्ण व्यवहार हुन नहुने आयोगले स्पष्ट पारेको छ। साथै आयोगले सबै पक्षलाई संयमता अपनाउँदै शान्तिपूर्ण वातावरणमा निर्वाचन सम्पन्न गर्न सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ।
निर्वाचनको समयमा सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाइने भएकाले सुरक्षा निकायले पनि मानव अधिकारको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताअनुसार काम गर्नुपर्ने आयोगको सुझाव छ। आयोगका अनुसार शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने क्रममा नागरिकको अधिकार कुण्ठित हुने अवस्था आउन नदिन सुरक्षा निकायले विशेष ध्यान दिनुपर्छ। त्यसैले अनुगमन टोलीले सुरक्षाकर्मीहरूको गतिविधिलाई पनि नजिकबाट अवलोकन गर्ने जनाइएको छ।
यसैबीच आयोगले नागरिक समाज, सञ्चारमाध्यम तथा सर्वसाधारणलाई पनि निर्वाचन प्रक्रियामा देखिएका सम्भावित मानव अधिकार उल्लंघनका घटनाबारे जानकारी गराउन आग्रह गरेको छ। यदि कुनै स्थानमा मतदातामाथि दबाब, मतदानमा अवरोध, हिंसात्मक गतिविधि वा अन्य प्रकारका अधिकार उल्लंघन देखिएमा आयोगलाई तुरुन्त जानकारी गराउन सकिने व्यवस्था मिलाइएको छ। आयोगले उजुरी दर्ताका लागि विभिन्न सम्पर्क माध्यम उपलब्ध गराएको पनि जनाएको छ।
मानव अधिकार आयोगका अनुसार लोकतान्त्रिक प्रणालीलाई सुदृढ बनाउन निष्पक्ष निर्वाचन अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। त्यसैले निर्वाचन प्रक्रियाका सबै चरणमा पारदर्शिता र विश्वसनीयता कायम राख्न आयोगले निरन्तर निगरानी जारी राख्ने जनाएको छ। आयोगले अनुगमन टोलीबाट प्राप्त हुने जानकारीका आधारमा आवश्यक परे सम्बन्धित निकायलाई सुझाव तथा निर्देशन दिने पनि बताएको छ।
निर्वाचन सम्पन्न भएपछि समग्र मानव अधिकार अवस्थाबारे विस्तृत प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्ने तयारी पनि आयोगले गरेको छ। आयोगले तयार गर्ने प्रतिवेदनमा निर्वाचनका क्रममा देखिएका सकारात्मक पक्ष, चुनौती तथा सुधार गर्नुपर्ने विषयहरू समेटिने बताइएको छ।
यसरी राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले देशभर उच्चस्तरीय अनुगमन टोली परिचालन गर्दै निर्वाचनलाई शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र मानव अधिकारमैत्री बनाउन सक्रिय भूमिका निर्वाह गरिरहेको जनाएको छ। आयोगको यस्तो पहलले निर्वाचन प्रक्रियामा पारदर्शिता बढ्ने र मतदाताको विश्वास अझ मजबुत हुने अपेक्षा गरिएको छ।
